خواه پردهء اظهار آن درد و خواه ندرد به آنش حساب كنند و حديث رسول - صلى اللّه عليه و آله و سلم - حيث قال : « انّ اللّه تعالى يجاوز عن امّتى ما وسوست به صدورها ما لم تعمل به أو تتكلّم » « 1 » مقتضى آنكه آنچه در خاطر عباد گردد و به آن عمل نكنند و يا از آن مقوله سخن ننمايند عفو باشد . پس به ظاهر ميانه آيت و حديث تدافع باشد توفيق آن چگونه است ؟ شيخ فرمود كه ، مردم دو صنف‌اند : بعضى ابرار و بعضى مقربّين . معنى حديث نسبت به ابرار است كه هرچه در دل آرند و همّت بر اظهار آن نگمارند به آن محاسب نگردند و معنى آيت نسبت به مقرّبان است كه ، اگر ما سوى اللّه را دردل گذارنند مركب سعى را از وادى قرب به باديهء بعد بازگردانند . فمن هذه المقولة « حسنات الابرار سيّآت المقرّبين » . « 2 » پرسيدند كه بعد از آنكه كريمهء « لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ » « 3 » مودّى آمرزش گناهان آينده و گذشته حضرت رسالت است . پس آنكه رسول - صلى اللّه عليه و إله و سلم - [ 34 ] مىفرمود كه هر روز هفتاد بار زياده از حقّ سبحانه و تعالى ، استغفار مىكنم به چه معنى است ؟ شيخ فرمود كه هر روز آن حضرت را واردى دست مىداد كه وارد روز گذشته و مقام ديروز نسبت به آن بعد بود . و هر روز كه در مقام قرب ترقّى مىفرمود استغفار از آن مىكرد كه روز گذشته به آن آرام گرفته بود . راقم اين حروف گويد كه ، اگر كسى سؤال كند كه چون پيغمبر - صلى اللّه عليه و آله و سلم - معصوم بود آمرزش گناهان مقدّم و مؤخّر چه معنى دارد ؟ جواب توان گفت كه ، مراد آن تواند بود كه واردات گذشته را كه به آن خرسند مىشدى و همچنين خرّمى به مقامات آينده را كه بعد از آن به هزار مرتبه مقامات از آن ترقّى و تجاوز نمودى نسبت به آنها ذنب توان گفت . و نيز شيخ صدر الدّين گويد كه از شيخ بزرگوار از آيت « لا تُدْرِكُهُ

--> بدان بازخواست خواهد كرد » . ( 1 ) . ترجمه : خداوند متعال از وسوسه‌هاى درونى امّت من مىگذرد مادام كه به آنها عمل نكرده باشند يا از آن سخن نگفته باشند . ( 2 ) . امثال و حكم ، ج 2 ، ص 695 . نيكوئيهاى خوبان زشتىهاى نزديكان است . ( 3 ) . فتح ( 48 ) آيهء 2 . « تا خدا گناه ترا آنچه پيش از اين بود ، و آنچه پس از اين باشد براى تو بيامرزد » .